Τι είναι αυτό που κάνει την οδήγηση συναρπαστική; Τι είναι αυτό που μας εξιτάρει όταν οδηγούμε; Κάποιος μπορεί να πει η επιτάχυνση, κάποιος άλλος η ταχύτητα. Κάποιοι γουστάρουν τις στροφές, άλλοι την πίστα. Ο καθένας έχει τις προτιμήσεις του αλλά μία ομάδα ερευνητών της Brainbox σε συνεργασία με την Castrol προσπάθησαν να δώσουν μία επιστημονική απάντηση και για να το κάνουν αυτό ανάλυσαν μία σειρά νευρολογικών και φυσιολογικών δεικτών που ενδεχομένως να επηρεάζουν το πόσο συναρπαστική είναι η οδήγηση, την σχετική σημασία της ταχύτητας και το… γλυκό σημείο στο οποίο ο οδηγός βρίσκεται σε μία “ειδική” κατάσταση και το ενδιαφέρον της οδήγησης είναι στο ζενίθ.
Οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν στις εγκαταστάσεις PalmerSport, στο Bredfordshire της Αγγλίας, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο και υπό την επίβλεψη επαγγελματιών εκπαιδευτών. Οι συμμετέχοντες οδήγησαν ή επιβιβάστηκαν σε πέντε διαφορετικά σενάρια: ένα Land Rover Defender σε διαδρομή εκτός δρόμου, μονοθέσια καρτ, ένα αγωνιστικό McLaren Artura GT4, ένα ανοικτό αγωνιστικό αυτοκίνητο JPLM και μια διαδρομή με το JPLM ως επιβάτες, με επαγγελματία οδηγό στο τιμόνι. Για την καταγραφή των αντιδράσεων χρησιμοποιήθηκαν ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) 30 καναλιών, μετρήσεις καρδιακού ρυθμού και του τρόπου με τον οποίο μεταβάλλεται αυτός, αισθητήρες ηλεκτρικής αγωγιμότητας του δέρματος και συστήματα παρακολούθησης της κίνησης των ματιών. Η συνδυαστική ανάλυση αυτών των δεδομένων επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν όχι μόνο την ένταση της σωματικής αντίδρασης, αλλά και το κατά πόσο αυτή συνδεόταν με συγκέντρωση, απόλαυση ή άγχος.
Σύμφωνα με την έρευνα, η συναρπαστική εμπειρία οδήγησης προκύπτει από τον συνδυασμό τριών παραγόντων: της σωματικής και νοητικής διέγερσης, της πνευματικής ενασχόλησης με την οδήγηση και της συναισθηματικής ισορροπίας μεταξύ ενθουσιασμού και φόβου. Καθοριστικό ρόλο παίζει η αίσθηση ελέγχου. Όταν ο οδηγός είναι πλήρως συγκεντρωμένος, αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει γύρω του και αισθάνεται ότι μπορεί να διαχειριστεί την κατάσταση, είναι πιθανότερο να εισέλθει σε αυτό που περιγράφεται ως flow state: μια κατάσταση βαθιάς απορρόφησης στη δραστηριότητα, όπου η προσοχή και η δράση συντονίζονται. Αντίθετα, όταν τα ερεθίσματα και οι απαιτήσεις υπερβαίνουν τα όρια που ο οδηγός θεωρεί διαχειρίσιμα, η διέγερση μπορεί να μετατραπεί σε φόβο. Η διάκριση είναι ουσιαστική, καθώς τόσο ο ενθουσιασμός όσο και το άγχος μπορούν να συνοδεύονται από αυξημένο καρδιακό ρυθμό.
Η οδήγηση του McLaren Artura GT4 εμφάνισε τα ισχυρότερα χαρακτηριστικά οδηγικής απόλαυσης μεταξύ των δοκιμών. Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν αυξημένη εγκεφαλική και σωματική ενεργοποίηση, έντονη συγκέντρωση και ενδείξεις ότι αισθάνονταν πως είχαν τον έλεγχο του οχήματος. Συγκεκριμένα, οι οδηγοί εμφάνισαν κατά μέσο όρο 70 καθηλώσεις του βλέμματος ανά λεπτό στην κορυφή της στροφής, παραμένοντας προσηλωμένοι στην ιδανική γραμμή, ενώ ανοιγόκλειναν τα μάτια μόλις 2,5 φορές ανά λεπτό. Ο μέσος καρδιακός ρυθμός τους αυξήθηκε κατά 43,8 παλμούς ανά λεπτό σε σχέση με το επίπεδο αναφοράς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η οδήγηση καρτ, παρά τις χαμηλότερες ταχύτητες, κατέγραψε επίσης χαρακτηριστικά έντονης οδηγικής απόλαυσης. Ακόμη και η διαδρομή εκτός δρόμου, με μέση ταχύτητα περίπου 8 χλμ./ώρα, αξιολογήθηκε ως πιο συναρπαστική από τη γρήγορη διαδρομή στο JPLM με επαγγελματία οδηγό. Στην τελευταία περίπτωση, οι μετρήσεις έδειξαν εντονότερα χαρακτηριστικά φόβου και άγχους, όπως αυξημένη δραστηριότητα εγκεφαλικών κυμάτων βήτα, λιγότερες ενδείξεις βαθιάς συγκέντρωσης και πιο ακανόνιστες κινήσεις των ματιών. Κατά τις στροφές, οι συμμετέχοντες ανοιγόκλειναν τα μάτια 40 φορές ανά λεπτό και κατέγραφαν 190 διαφορετικές καθηλώσεις του βλέμματος.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η οδηγική απόλαυση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ταχύτητα ή τις επιδόσεις ενός αυτοκινήτου. Αντίθετα, συνδέεται με την ενεργή συμμετοχή του οδηγού, τη συγκέντρωση, την αίσθηση ελέγχου και την ισορροπία μεταξύ πρόκλησης και ασφάλειας. Η Castrol διευκρινίζει ότι οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν σε ελεγχόμενο περιβάλλον, μακριά από δημόσιους δρόμους, με επαγγελματική επίβλεψη. Επομένως, τα ευρήματα δεν αποτελούν προτροπή για γρήγορη ή επιθετική οδήγηση στην καθημερινότητα. Επιπλέον, πρόκειται για έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από την ίδια την εταιρεία, στο πλαίσιο της στρατηγικής ανάπτυξης των προϊόντων Castrol EDGE, γεγονός που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Συνολικά, η μελέτη προτείνει μια διαφορετική οπτική για την οδηγική απόλαυση: η πραγματική συγκίνηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στην υψηλή ταχύτητα, αλλά στη στιγμή κατά την οποία ο οδηγός είναι απόλυτα συγκεντρωμένος, αισθάνεται ότι ελέγχει το όχημα και βιώνει την οδήγηση ως μια ολοκληρωμένη εμπειρία.
